MAKAM-I İBRAHİM

                                                    MAKAMI İBRAHİM

 Bakara: 125. Ayet 

 Metin (ilgili bölüm):

وَاتَّخِذُوا مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى

  Anlamı:

  <<İbrahim’in makamını / duruş yerini bir musalla (namaz yeri) edinin.>> Bu Ayette “İbrahim’in makamını musalla edinin” anlamı vardır. Metin ve anlam lafzen bunu söyler. Ama makam kelimesinin anlamını incelediğimizde daha engin anlamların yoğun olarak işlendiğini açıkça görürüz. klasik anlamdan daha derin kavrayışlara ulaşmamız için engin yolculuklara gönlümüzü açmamız gerekir. Kelimelerin zihin dünyamızda çırpınışlarını ve bize yüklediği duygu çığlıklarını kalbimizde hissedelim. Ayetin anlam çiseleri altında buyurun beraber ıslanalım.  

  Kelime kelime açıklayalım

• وَاتَّخِذُوا (vettehızû)   = "Edinin", bilinçli olarak seçin
• مِن (min)                  = " den / -dan" (tamamı değil, içinden)
• مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ
• (makām-ı İbrâhîm)          = " İbrahim’in durduğu yer," konum, duruş
• مُصَلًّى (musallâ)       = "secde edilen yer, yönelme alanı, ibadet noktası" 

                   Ayet “İbrahim’in şehrini” şehrini demiyor
                           “İbrahim’in makamını” diyor.

                   Bu biyografik değil sembolik ve işlevsel bir ifadedir. Yani:

                             İbrahim’in durduğu yeri,
                             Onun yönelişini, teslimiyetini
                             kendin için bir “secde konumu” yap.

              Bu ayette;

                  Kur’an eğer yer adı verseydi, merkez (Mekke, Kâbe) OLUR DU.

                  kişi adı + makam verdiğinde; örneklik kurmuş oluyor. Burada tarihsel mülkiyet değil, ahlaki istikamet öğretilmektedir. İbrahim as şehir sahibi olarak değil yönelimin sembolü olarak sunulmaktadır.

                                        AYETİN SESLENİŞİ ŞÖYLE:

      "İBRAHİMİN MAKAMINI" İFADESİ;   Arapçanın ilksel dil katmanlarında şu anlamları taşımaktadır: 

      ME- MA  = Koku demektir, 

      KA - KE'  = Mezar demektir:

      MAKAM = Bu iki kelimeden (MA+KAM) çıkan toplam anlam = bedenden çıkan kendine has (soyut nesne) koku; Burada kokunun, Tının veya duygunun , en son haliyle ise düşüncenin tümüne makam denir: 

    Tıpkı müzikte notalar dan bestecinin hissiyatına ulaşılması gibi. 

    Devam edelim.

1 - Anlamın özü;

 “makam"ı, koku ve mezar anlamlarına indirgemeden, Bedenden çıkan, kişiye özgü, maddi olmayan; Tın, his, duygu, niyet ve en son düşüncenin bütünüdür diyelim.

Bu çok önemli çünkü:

• yer demiyoruz
• taş demiyoruz
• koordinat hiç demiyoruz

Tam tersine:

kişinin varoluşsal izi diyoruz.

2-Kur’an’daki “makam” tam da bu şekilde çalışıyor

dikkat edelim;
Kur’an’da makam kelimesi hiçbir zaman sadece mekân değildir.

Örnek:

• “Rabbinin katında makam”
• “emin makam”
• “bilinen makam”

Bunların hiçbiri:

• adres
• arsa
• taş parçası değildir

Hepsi:

hal, konum, duruş, varoluş seviyesidir.

İlksel dildeki “KOKU ve BEDEN “ ilişkisi sonucunda varılan anlam ve benzetme burada çok isabetli duruyor.

• Koku görünmez
• ama varlığı inkâr edilemez
• mekân'la sınırlı değildir
• kişiye özgüdür

3 “Makam-ı İbrahim” bu okumayla ne olur?

Bu durumda ayet şunu söylüyor:

İbrahim’in bedensel durduğu noktayla beraber,
onun varlıktan sızan yönelişini,
içinden çıkan teslimiyet tınısını
kendin için musalla edin.

 Yani:

• İbrahim’in taşından ziyade
• İbrahim’in iz bırakan hâlini kendine rehber edin.

 kur’an burada:

• Maddeyi kutsamıyor
• taşı kutsamıyor
• hissin (İbrahimde yüklü ilahi mananın) kendisini hedef gösteriyor

4  “Musalla” ile birleşince anlam daha da netleşiyor

Musalla:

• sadece namaz kılınan yer değil
• yönelinen hal

Yani ayet şu seviyeye çıkıyor:

“İbrahim’in içinden taşan o son yönelişi,
sen de kendi yönelişinin merkezi yap.”

Bu artık:

• tarih değil
• mekân değil
• ontolojik bir aktarımı anlatmaktadır.

5- Önemli bir fark

Kur’an ; “İbrahim’in makamını koruyun” demiyor

Ama şunu söylüyor:

“Onu edinin”

Yani:

• muhafaza değil
• içselleştirme

     Özet;   

  Kelimenin ilk anlamı;

• “Makam-ı İbrahim”i bir taş-fetiş olmaktan çıkıp
• örneklenebilir bir varoluş hâline getiriyor

      Bu okuma, metni en ağır yerine, yani insanın iç dünyasına koyuyor.

  6-İbrahim neden “makam” seviyesinde?

Çünkü İbrahim:

• yalnızdır
• put kırmıştır
• göçmendir
• Şehirsizdir
• ama iz bırakır

Bu iz:

• mekânla sınırlı değildir
• bedenden taşar
• kuşaktan kuşağa aktarılır

“koku” benzetmesi burada tam oturuyor:

Koku, taşıyıcısı yok olsa bile kendisi kalır.

 7- sonuç

Kur’an şunu söylüyor:

• Her makam, bir yerden geçer
• Ama her yer, makam olmaz.                                                                                                                                                                                                                       Makam-ı İbrahim'in rahmet gölgesinde, zem zem çeşmesinin göz yaşı damlalarını avuçlama dileğimizi geri çevirme Allah'ım.                                                                                                                          
•                                                                                        Ahmet GUA                                                                                                             07/02/2026